Dossier Erfgoed en monumenten - categorie Materialen
De ouderdom van een gebouw valt af te leiden op grond van de toegepaste
materialen en stijlkenmerken. Het is belangrijk om door het herkennen van
historische en nieuwe materialen na te gaan welke delen van een monument
werkelijk oud en van belang zijn en welke een latere toevoeging kunnen zijn
(bouwhistorisch onderzoek). Het vervangen van oud materiaal door nieuw
bouwmateriaal kan een wezenlijke aantasting betekenen van de monumentale waarde.
In deze categorie vind u artikelen over het gebruik van verschillende
materialen, zoals beton, cement, natuursteen, hout, glas, etc.
Tot halverwege de negentiende eeuw was men voor transport van bouwmaterialen vooral op beken en rivieren aangewezen. Dat veranderde drastisch na de aanleg van kanalen en spoorwegen. Daardoor werd het mogelijk om uit voorheen in Nederland onbekende groeven natuursteen te importeren.
06-01-2012
Artikel
Monumenten
Materialen
Werkwijzen
Natuursteen
De ouderdom van een gebouw valt af te leiden op grond van de toegepaste materialen. Met het blote oog is dit niet erg nauwkeurig vast te stellen. Het is echter wel belangrijk om door het herkennen van historische en nieuwe bouwmaterialen na te gaan welke delen van een monument werkelijk oud en van belang zijn en welke een latere toevoeging kunnen zijn. Het vervangen van oud door nieuw bouwmateriaal kan echter een wezenlijke aantasting van de monumentale waarde betekenen.
26-10-2011
Artikel
Monumenten
Materialen
Baksteen
Beton
Glas
Hout
Metalen
Natuursteen
Stro en riet
In Nederland werd en wordt nauwelijks natuursteen gewonnen. Het is daarom niet vreemd dat bij restauraties nogal eens voor een andere natuursteensoort werd gekozen, dan er oorspronkelijk was gebruikt. Vanwege de lange aanvoerroute was het immers goed mogelijk dat er inmiddels fysieke of politieke obstakels waren, die het gebruik van het oorspronkelijk verwerkte materiaal in de weg stonden of bemoeilijkten. Als die de enige redenen zouden vormen voor de keuze van ander materiaal, dan zou de situatie in het zuiden van Limburg sterk van het algemene beeld in Nederland moeten afwijken. Daar was in de directe omgeving het oorspronkelijk gebruikte materiaal (meestal mergel) wel steeds beschikbaar.
27-09-2011
Artikel
Monumenten
Materialen
Natuursteen
Bomen spelen voor de mens, en zolang de mensheid bestaat, een innige en onmisbare rol.
In de prehistorie hadden bomen en struiken voornamelijk een gebruiksfunctie. Mensen wisten de kwaliteiten van hout, bast, schors, twijg, vrucht en blad van de verschillende soorten, op waarde te schatten en nuttig te gebruiken. Zonder bomen zou de mens niet kunnen overleven.
Later kwam daarbij het gebruik van bomen en heesters voor het genoegen en plezier: de versiering van de woonomgeving met groenelementen, de aanleg van lanen, parken en buitenplaatsen. Vooral na ca. 1500 zal dat in belang toenemen en het vormt thans een thema van ons cultuurhistorisch erfgoed.
27-09-2011
Artikel
Monumenten
Materialen
‘Amsterdam, die grote stad, Die is gebouwd op palen. Als die stad eens ommeviel, Wie zou dat betalen?’
De overeenkomst tussen Venetië en Amsterdam houdt niet op bij de aanwezigheid van veel water in de stad. Onder de grond gaat die overeenkomst verder. Net als in Amsterdam zijn ook in Venetië alle gebouwen van betekenis opgetrokken op een paalfundering.
27-09-2011
Artikel
Monumenten
Voorbeeldprojecten
Werkwijzen
Materialen
Hout
Nederland is geen natuursteenland, dat wil zeggen dat er maar in beperkte mate en in enkele streken natuursteen werd en wordt gewonnen. Het openingscitaat van deze bijdrage – uit het boek van Mary Dodge met het in Amerika wereldberoemde verhaal over Hansje Brinker – beweert zelfs dat Nederlandse jongens daardoor het genoegen om met een steen kringen in het water te veroorzaken of konijnen te doen opschrikken wordt ontzegd. In tegenstelling tot wat dit doet vermoeden, namelijk dat het wat natuursteen betreft in Nederland armoe troef is, is juist door het ontbreken van eigen natuursteen in elke Nederlandse oude stad een rijk scala aan verschillende natuursteensoorten aan te treffen. Natuursteen die afhankelijk van politieke omstandigheden en de staat en beschikbaarheid van transportwegen, in de loop van de geschiedenis uit verschillende buurlanden werd en tegenwoordig zelfs van de andere kant van de wereld wordt aangevoerd.
27-09-2011
Artikel
Monumenten
Voorbeeldprojecten
Materialen
Natuursteen
Al in de klassieke oudheid kende men het verschijnsel dat steenachtige bouwmaterialen in aanwezigheid van zouten aangetast kunnen worden. Voordat men ook enig begrip kreeg van de schademechanismen verstreken er millennia. Vooral in de afgelopen twee eeuwen ontwikkelde zich het wetenschappelijk onderzoek naar de mogelijke achtergrond van zoutschade: de mechanismen waardoor deze schade ontstaat. In deze bijdrage wordt een kort overzicht gegeven van die ontwikkeling, waar die betrekking heeft op zouten die in water kunnen oplossen en met water door de poriën van steen getransporteerd kunnen worden.
27-09-2011
Artikel
Monumenten
Materialen
Natuursteen
Bij restauratie en conservering van monumenten en ander cultureel erfgoed speelt vaak de vraag of steenachtig historisch materiaal, en met name beeldhouwwerk, op de oorspronkelijke locatie gehandhaafd of geconserveerd dan wel vervangen moet worden. Reden voor die vraag is dan de waargenomen aantasting van het object. In veel gevallen van aantasting blijken zouten aanwezig, waarbij het kristallisatiemechanisme de achtergrond van de schade vormt. Vanuit het oogpunt van authenticiteit, bouwhistorie en beheer en behoud van cultureel erfgoed is behoud in situ de meest wenselijke situatie. Indien aantastingmechanismen echter niet stopgezet kunnen worden, zou handhaving van het beeldhouwwerk op de oorspronkelijke locatie kunnen betekenen dat het verder achteruitgaat.
27-09-2011
Artikel
Monumenten
Materialen
Natuursteen
In 2007 zijn de glas-in-loodramen van het Comeniusmausoleum in Naarden door de Rijksgebouwendienst gerestaureerd.
26-09-2011
Artikel
Monumenten
Voorbeeldprojecten
Materialen
Glas
Archeologisch erfgoed behoeft - net als het gebouwde erfgoed - bescherming. De meeste archeologische resten zijn echter niet zichtbaar. Bovendien is vaak slecht bekend wat in een archeologisch monument aanwezig is. Deze combinatie van relatieve onbekendheid en onzichtbaarheid maakt het beschermen van archeologische vindplaatsen zeer lastig.
26-09-2011
Artikel
Monumenten
Materialen
Archeologie
Metalen