THEMA'S
SERVICE & ADVIES

Gekwalificeerde constructeurs voor risicoprojecten

Datum:16-10-2019

Naar aanleiding van de instorting van een deel van het dak van het AZ-stadion afgelopen zomer, was er op 26 augustus 2019 een gesprek van Paul Laseur van BNR Nieuwradio met Joop van Leeuwen (voorzitter COBc) en Bob Gieskens (directeur VNconstructeurs). In dit artikel een verslag van dit gesprek én we vroegen beide heren om aanvullend commentaar. Belangrijkste conclusie: zet alleen aantoonbaar gekwalificeerde constructeurs in bij risicovolle projecten.

De instorting van een deel van het dak van het AZ-stadion heeft de discussie over bouwkwaliteit weer doen oplaaien. Foto: Onderzoeksraad voor Veiligheid.

Een deel van het dak van het stadion in Alkmaar stortte op zaterdag 10 augustus in tijdens een zomerstorm. De Onderzoeksraad voor Veiligheid liet al vrij snel weten dat op basis van een eerste verkennend onderzoek ‘falende lasverbindingen’ als oorzaak waren aan te wijzen. Tijdens het verkennend onderzoek zijn ook twee breuken en twee verdachte plekken aangetroffen in het deel van het dak dat nog intact is. Hierdoor is er ook acuut gevaar voor verdere instorting van het dak. Het stadion is daardoor lange tijd buiten gebruik. Voetbalclub AZ is inmiddels uitgeweken naar het stadion van ADO Den Haag voor de thuiswedstrijden. Na de instorting is ook het dak van Stadion Galgenwaard van FC Utrecht extra gecontroleerd, maar daar zijn geen onvolkomenheden aangetroffen.

“De schrik zit er goed in”, zegt Paul Laseur. Waarop Joop van Leeuwen al direct met een pijnlijk voorbeeld komt waar het allemaal mis kan gaan in de bouw: “Ik ga niets zeggen over de mogelijke oorzaken van de instorting van het dak van het AZ-stadion, omdat ik domweg niet beschik over alle gegevens. Maar wat me dan vanmorgen weer opviel bij het bezoek aan een bouwplaats: ik was op de tweede verdieping van een gebouw in aanbouw. Een groot gebouw met een staalconstructie en betonvloeren. De staalconstructies worden met boutverbindingen vastgezet. Daarbij hoort de bout een klein stukje uit de moer te steken, zodat je de volledige draagkracht benut. Maar wat zie ik dan op de belangrijkste plaatsen, waar de windverbanden zitten? Daar zie ik boutverbindingen waar de bout tot wel 20 mm terugligt in de moer! De bouten waren hier dus te kort. Toen hebben ze voor de zekerheid de bouten maar vastgelast. Dit komen we dus dagelijks op de bouw tegen!”

Dak AZ-stadion

“Bob, wat dacht jij toen je hoorde van het ingestorte dak van het AZ-stadion? Daar gaan we weer?”, zegt de gespreksleider. “Ja, dat gevoel kwam wel een beetje op. Dan denk je toch terug aan de parkeergarage Eindhoven. Of de instorting van het dak van de Grolsch Veste in Enschede in 2011, hoewel dat al veel langer geleden is. Het eerste wat je echter denkt: was er een wedstrijd of niet? Zijn er slachtoffers bij gevallen?”

Ook Joop van Leeuwen schrok van het nieuws: “Maar wat me vooral opviel is dat tegelijkertijd met het nieuws er al mensen waren die wisten hoe het gekomen was. Die hadden hun mening al klaar voordat ze wisten wat er aan de hand was. En daar waren ook deskundigen bij! Dat konden ze toen gewoon nog niet weten en dat ergerde me ook. Ik hoorde zelfs roepen dat de brandveiligheid niet in orde was, maar die heeft er – direct gezien – niets mee te maken. Ik ben dan ook blij dat de Onderzoeksraad voor Veiligheid dit oppakt en straks met een gedegen advies komt.”

Rol constructeur

Paul Laseur benoemt het Centraal Overleg Bouwconstructies, waar de gemeentelijke constructeurs bij zijn aangesloten: “Die controleren dergelijke constructies?” Joop van Leeuwen knikt ja: “Dat klopt. Ook in Alkmaar. Daarom vind ik het ook zo van belang om te weten; was het een constructiefout, is het toch gekomen door die zonnepanelen of was het laswerk niet in orde? Dat weet je dus nog niet.” De gespreksleider legt een vinger op de zere plek: “Maar dat hebben de gemeentelijke constructeurs dan blijkbaar niet gezien.” “Dat klopt”, reageert de voorzitter. “Maar ik ben ervan overtuigd dat die constructeurs op de juiste wijze hebben gecontroleerd. Dat zijn zeer deskundige mensen. Maar er zit heel veel tussen het ontwerp aan de ene kant en de uitvoering aan de andere kant.”

Bob Gieskens reageert: “Hier speelde ook nog wel wat bijzonders, vergeleken met Eindhoven en Grolsch Veste: dit stadion stond er al dertien jaar. Dus speelt de vraag: wat is er in die dertien jaar gebeurd aan onderhoud en wijzigingen aan het pand?” Van Leeuwen reageert: “Bij de vorige storm ging een reclamezuil om in Almere, waar ik werk. Daar heb ik het laswerk gezien en dat laswerk is nooit honderd procent geweest. Je kon zien dat het laswerk niet gehecht was aan de staalconstructie van de mast. Dat gaat jarenlang goed, maar er komt wat water tussen en het gaat een beetje roesten. Op een gegeven moment zegt die mast: ik ben er klaar mee en dan ligt ’ie.”

“Hoe reageren de leden van COBc bij deze instortingen?”, vraagt Laseur zich af. “Dit nemen we uiteraard ook mee in het volgende overleg. Daar zit ook de constructeur van Alkmaar bij, die overigens niet betrokken is geweest bij de bouw. Maar ze zal wel vertellen wat ze dan allemaal weet. De conclusies houden we dan voor onszelf, want wij zijn niet de partij die moeten uitleggen wat er allemaal fout is gegaan. We gaan niet voor onze beurt praten.” Bob Gieskens is het daar helemaal mee eens: “Dat is bij ons niet anders. Er zijn veel verhalen verteld en er zijn veel speculaties gedaan. Laten we nou nog even afwachten wat het OVV concludeert. Ook AZ laat een gedegen onderzoek uitvoeren door een deskundige partij.”

Bezweken lasverbindingen boven een onderspant bij AZ-stadion. Foto: Onderzoeksraad voor Veiligheid.

Kennis vergroten

“Neemt de druk op de constructeurs toe, naar aanleiding van deze incidenten”, wil Paul Laseur weten. “Ja, dat is zeker het geval”, beaamt Gieskens. “Constructeurs zorgen continu voor bijscholing, maar we kijken wel extra scherp wat we van de incidenten kunnen leren. En we wachten af of de OVV naar aanleiding van het onderzoek naar het AZ-stadion met een aanbeveling komt.”

Joop van Leeuwen is ook voorzitter van de Raad van Toezicht van het Constructeursregister RC/ RO/RT. Leden zijn aantoonbaar gekwalificeerd en de deskundigheid is meetbaar en zichtbaar. Door het bewaken van de kwaliteit bij toetreding en de eis van permanente educatie draagt het Constructeursregister RC/RO/RT bij aan de constructieve veiligheid van de woon-, werk- en leefomgeving. “Is het constructeursregister ook iets om dit soort bijna-rampen in de toekomst te voorkomen?”, wil Paul Laseur weten. “Ja, het constructeursregister is een uitstekend fenomeen, beetje vergelijkbaar met bijvoorbeeld de registeraccountant. Het is een stempel van goedkeuring voor constructeurs die qua opleiding en ervaring aan de bovenkant van de constructeurs zitten. Met als plicht erbij dat ze zich jaarlijks bijscholen.”

Bob Gieskens noemt ook het belang van kennisuitwisseling: “Op 20 september 2019 was er bijvoorbeeld een bijeenkomst van VNconstructeurs over de problematiek van de breedplaatvloeren. Hier hopen constructeurs de finesses te horen. De bijeenkomst was dan ook uitverkocht en trok 250 deelnemers uit de gehele bouwkolom. Delen van informatie en kennis is van cruciaal belang voor de constructeur, en alle andere betrokken partijen in de bouwkolom.”

“Hoeveel constructeurs zijn er eigenlijk geregistreerd?”, vraagt Laseur. “Dat zijn er ongeveer 540”, reageert Gieskens. “Maar dat zijn er nog veel te weinig. Het aantal niet geregistreerde constructeurs is veel groter. Maar nog belangrijker is: het instrument is er, maar dan moet je die constructeurs bij de projecten waar het om gaat wel inschakelen! Dan alvast een tipje van de sluier over de aanbevelingen OVV naar aanleiding van de parkeergarage Eindhoven: dat we op risicovolle projecten alleen aantoonbaar gekwalificeerde constructeurs gaan inzetten!”

Op 7 juli 2011 stortte tijdens de bouw van de uitbreiding van Grolsch Veste in Enschede een deel van het dak in. Er vielen twee doden en negen werknemers raakte gewond, waarvan enkelen zeer ernstig.

Wet kwaliteitsborging

“De VVD zei onlangs dat ze een landelijk actieplan willen voor risicovolle daken. Moet dat er komen?”, vraagt Laseur zich af. “Wij pleiten – evenals COBc – al langer voor periodieke controle van risicovolle daken en uiteraard andere constructies, tijdens de gebruiksfase. En een stadionconstructie hoort daar zeker bij”, reageert Gieskens.

“Gelukkig is er per 1 januari 2021 de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen. Gaat die wet dit regelen?”, vraagt Laseur. “Nee, want die wet gaat over nieuwbouw en dan ook nog over gebouwen in een lage risicoklasse, zoals woningen. Maar wij hebben het nu over risicovolle gebouwen die in gebruik zijn”, zegt Gieskens. Joop van Leeuwen is blij met de nieuwe wet: “Dat heeft de Vereniging BWT Nederland, waar we als Almere lid van zijn, ook aangegeven naar de minister. Er is een Bestuursakkoord gekomen waarin met name de grote gemeenten aangeven onder welke voorwaarden ze akkoord gaan. Of we er klaar voor zijn, dat baart me nog wel zorgen.” Hij vervolgt: “Maar ik wil ook nog wel iets zeggen over de bestaande gebouwen. Vroeger stond er in de wet: burgemeesters en wethouders gaan na of gebouwen voorzieningen behoeven. Dat moesten we als gemeente dus controleren. Nu staat dat niet meer in de wet en wordt geacht dat iedere gebouweigenaar een goede huisvader van zijn gebouw is. Daar hoort dus periodiek onderhoud en controle van de constructie bij. Ik vraag me af hoeveel gebouweigenaren dat echt actief doen.”

“Ik heb begrepen dat de aansprakelijkheid wordt verlegd naar de aannemer?”, wil de gespreksleider weten. “Ja, ik vind ook dat de wet daarin niet ver genoeg gaat. De aansprakelijkheid beperkt zich tot de verborgen gebreken, maar die zou ook voor andere zaken moeten gelden. Zeker in de individuele woningbouw zijn de opdrachtgevers vaak volkomen leken. Ze weten veelal niet eens wat goed of fout is. Ongelijk liggende vloertegels, los zittende wandtegels waar je pas later achter komt, slecht functionerende ventilatie of bijvoorbeeld slecht schilderwerk.” Bob Gieskens vult aan: “Het begint bij een goed ontwerp en een goede uitvoering en dat je in de eerste plaats je eigen werk controleert. Het kan niet zo zijn dat er dan naar een gemeente wordt gewezen of constructeur als er iets fout gaat. Er wordt al vaak geroepen dat de slager zijn eigen vlees niet mag keuren. Wij zijn het dan ook wel eens met een extra controle en toetsing door een derde, private partij. Maar het begint natuurlijk wel bij jezelf.”

“Kunnen we nog iets doen bij de certificering van bouwdelen”, vraagt Laseur. “De certificeringsbedrijven doen hun werk goed”, vindt Van Leeuwen. “Maar in die colleges van deskundigen is een constante druk op het aantal controles in de praktijk. Leveranciers en bouwers zeggen: we doen het al een tijdje goed, dus kun je toch ook minder controleren? Dan kost het ons minder geld. Dan kom je toch weer op glad ijs. Controle moet nu eenmaal en dat kost geld.”

“Zijn de incidenten bij Eindhoven en AZ de laatste geweest?”, besluit Laseur. “Nee, helaas niet. Zelfs na de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen zullen er incidenten zijn”, zegt Gieskens. “Bovendien is die bouwwet maar een oplossing voor een deel. Wat ik wel goed vind aan die wet is dat we eisen stellen aan de toetsers en het toetsingsproces. Maar wat ik jammer vind: waarom geen eisen aan de ontwerpers en uitvoerders?” Joop van Leeuwen reageert: “Nederland is het enige land waar je als particulier je eigen bouwvergunning mag aanvragen. Bij veel landen moet je daarbij een deskundige inschakelen. Dat zou al een hoop helpen.”

Vragen over dit artikel?
Stel uw vraag
Details
Gerelateerd
Wet- en regelgeving Wet kwaliteitsborging (Wkb) Overgangsrecht Wet kwaliteitsborging voor het bouwen
10-09-2019
Wet- en regelgeving Wet kwaliteitsborging (Wkb) Eerste Kamer stemt in met Wet kwaliteitsborging
15-05-2019
Wet- en regelgeving Wet kwaliteitsborging (Wkb) Positief effect van de Wet kwaliteitsborging
01-05-2019
Wet- en regelgeving Wet kwaliteitsborging (Wkb) Wet Kwaliteitsborging uit pauzestand
01-02-2019
Bouwkwaliteit Kwaliteitseisen Nieuwe bepalingsmethode verdunningsfactor
01-02-2019
Bouwkwaliteit Productkwaliteit Verklaringen gelijkwaardigheid en kwaliteit steeds belangrijker
03-12-2018
Bouwkwaliteit Kwaliteitsborging Impact Wet Kwaliteitsborging op de leverancier (deel 2)
16-03-2018
Wet- en regelgeving Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) Planologie en bouwregelgeving raken steeds meer vervlochten
01-03-2018
Bouwkwaliteit Kwaliteitsborging Wkb: wat kunnen we leren van GWW-sector?
01-02-2018
Wet- en regelgeving Wet kwaliteitsborging (Wkb) Risicobeoordeling onder Wet Kwaliteitsborging
18-08-2017
Bouwkwaliteit Kwaliteitsborging Impact Wet Kwaliteitsborging op de leverancier
03-03-2017
Wet- en regelgeving Wet kwaliteitsborging (Wkb) Komende wijzigingen bij inwerkingtreding Wet Kwaliteitsborging
03-03-2017
Bouwkwaliteit Kwaliteitsborging Aansprakelijkheid bij vallende gevelbeplating
23-11-2016
Inhoudsopgave