THEMA'S
SERVICE & ADVIES

Hoe voorkom je verspreiding van het Coronavirus in gebouwen?

Datum:31-03-2020

Goede ventilatie en het regelen van de luchtvochtigheid kunnen de verspreiding van het Coronavirus in gebouwen tegengaan. Waar installateurs rekening mee kunnen houden, vertelt Francesco Franchimon. Hij bestudeerde de bevindingen van internationale wetenschappers die direct betrekking hebben op de verspreiding van het SARS-CoV-2 virus en deelt een aantal praktische tips.

“Er zijn verschillende studies verricht naar de verspreiding van het SARS-CoV-2 virus. Daaruit kan opgemaakt worden dat overdracht plaatsvindt door hoesten of niezen van een besmet persoon (druppels), contact met mensen en oppervlakken, doorspoelen van ontlasting. Voor overdracht via de lucht bestaat vooralsnog onvoldoende bewijs ten aanzien van SARS-CoV-2. Bij SARS-C0V-1 (2002-2003) en MERS-CoV (2012) is dit wel bewezen. Overdracht via de lucht vindt plaats door het verdampen van druppels waardoor lichte druppelkernen ontstaan. Deze zweven in de lucht of belanden op oppervlakten. Doordat druppelkernen uit elkaar kunnen vallen, bevinden deze deeltje – als er niet goed geventileerd wordt – zich uren in de lucht. Vanuit het voorzichtigheidsbeginsel is het verstandig om toch aan voorzorgsmaatregelen te denken die proportioneel zijn”, legt Franchimon uit.

Casus Hong Kong

Interessant is een casus in Hong Kong (2020), omdat deze van recente datum is én het gebouw van invloed was op het doorgeven van het SARS-CoV-2 virus.

In appartementencomplex Hong Mei House raakte een bewoner besmet door een andere bewoner in het complex. Onderling contact was er echter niet geweest. Autoriteiten stelden vast dat de besmetting plaatsvond door een foutieve aanpassing in de beluchting van het rioleringssysteem waardoor een open verbinding ontstond tussen de verblijfsruimte en het riool. De les die daaruit geleerd kan worden is volgens Franchimon, dat er ook een fecaal-orale transmissieroute bestaat, zoals eerder geconstateerd bij de SARS-epidemie in 2002-2003. “Vanuit deze optiek - dat de transmissie via de lucht niet uitgesloten kan worden - kunnen gebouwen dus bijdragen aan de verspreiding.

Relatie SARS-CoV-2 en luchtvochtigheid

De huidige situatie vereist dat de aandacht uitgaat naar de verspreiding van SARS-CoV-2 en onderzoeken die met dit virus zijn gedaan. Hier richt Franchimon zijn vizier op. Op basis van een aantal rapporten maakt hij onderscheid tussen de relatie luchtvochtigheid en gezondheid én de levensvatbaarheid van het Coronavirus bij verschillende luchtvochtigheidspercentages. “Salah (1988) en Kudo (2019) onderstreepten het belang van een juiste luchtvochtigheid om het uitdrogen van slijmvliezen te voorkomen. Hieruit is te leren dat onder een relatieve vochtigheid van circa 20% RV de functie van het slijmvlies afneemt. In de lente en zomer zal deze ondergrens niet vaak gepasseerd worden in het binnenmilieu. Morawska (2006) kwam tot de conclusie dat druppels door niezen en hoesten sneller verdampen onder een relatief lage luchtvochtigheid. Deze aangehaalde onderzoeken hebben direct betrekking op de algehele gezondheid en de manier van overdracht.”

“Verschillende studies (Tang, Memarzadeh, Doremalen, Ijaz en Luo) richtten zich meer op de levensvatbaarheid van de Coronavirusdeeltjes in de lucht of op oppervlakken”, vervolgt Franchimon. “Uit deze studies blijkt dat het Coronavirus minder levensvatbaar is bij relatief hoge vochtigheden, boven 70% RV. Het verschil van inactivatie bij een relatieve vochtigheid van 30% en bij 50% is zeer beperkt. Daarnaast valt op dat de inactivatie groter is bij 30% dan bij 50% RV.”

Maatregelen

Aan Franchimon vroegen we welke maatregelen - op basis van de wetenschappelijke bevindingen - nu getroffen kunnen worden in bijvoorbeeld kantoren. Door de bijna lock-down is de bezettingsgraad laag, maar voor de mensen die aan het werk zijn, is het zaak om de lucht zo schoon mogelijk te houden. “De casus in Hong Kong toont aan dat er ook naar de waterhuishouding gekeken moet worden. Voor de waterleidingen is het van belang deze regelmatig te gebruiken om legionella tegen te gaan. Als dat gebeurt door kranen open te zetten en wc’s te spoelen voorkom je tevens dat sifons uitdrogen.”

Daarnaast moeten gebouwbeheerders en installateurs de relatieve luchtvochtigheid terugbrengen naar de ondergrens van het thermisch comfort. “Weliswaar neemt de levensvatbaarheid van het Coronavirus af als de luchtvochtigheid meer dan 70% bedraagt, maar zo’n hoge luchtvochtigheid is geen optie. Het is niet comfortabel voor de mensen die werken én er ontstaat schimmelvorming en bacteriegroei. Ook dat wil je vanuit gezondheidsredenen voorkomen. Ik raad in de huidige situatie aan: breng de luchtvochtigheid terug tot 30% RV.” Dat is anders dan hij in normale omstandigheden zou adviseren. “Als mensen voelen we ons het prettigst en gezondst bij een luchtvochtigheid tussen de 30 en 60% (hierover is veel wetenschappelijk debat), maar de omstandigheden zijn nu uitzonderlijk.”

Ventilatie en luchtverversing

Een ander relevant criterium voor de overdraagbaarheid van het Coronavirus via de lucht is het aantal virusdeeltjes dat nodig is voordat iemand geïnfecteerd wordt. Franchimon: “In druppels is het aantal deeltjes relatief hoog ten opzichte van de virusdeeltjes in druppelkernen (die ontstaan door verdamping). Doordat druppelkernen lichter zijn en uit elkaar kunnen vallen, kunnen ze uren in de lucht zweven.” Over de effecten daarvan doet Franchimon geen uitspraak, omdat de dosis SARS-CoV-2 waar mensen ziek van worden (nog) niet is vastgesteld én dat geldt ook voor het functioneren van het fysiologische principe van dit virus. “Omdat het niet uitgesloten kan worden dat overdracht via de lucht plaatsvindt, is het raadzaam om 24 uur per dag te ventileren op de nominale of hoogste stand, ook op de toiletten om fecaal-orale transmissie tegen te gaan. Zo worden zwevende deeltjes uit de lucht te verwijderd evenals losgelaten deeltjes van oppervlakken. Hoe vaker de lucht ververst wordt, des te meer vuile lucht wordt verwijderd. Wetenschappers zijn daarin unaniem: ventilatie en luchtstromingen in gebouwen reduceren de overdracht van infectieziekten en dus ook van het SARS-CoV-2 virus.”

Ventilatiesystemen en WTW

Hij legt uit dat de aard van het ventilatiesysteem ook een rol speelt bij de effectiviteit van de luchtreiniging. “De meeste gebouwen hebben mengventilatie. Frisse lucht die binnenkomt via ramen of roosters mengt zich met de aanwezige lucht in het gebouw en wordt mechanisch afgezogen. Door continue te ventileren verlagen de concentraties. Daarnaast is ‘doorspoelen’ van ruimten een optie. Misschien niet zo energiezuinig en comfortabel, maar als er geen personen aanwezig zijn, kunnen de ramen kort open gezet worden. Dit geldt voor oudere panden waar geen mechanische luchtafvoer is, maar is ook effectief bij gebouwen met normale ventilatiesystemen.”

“Voor systemen met recirculatie geldt: dichtzetten, meestal zijn de systemen voorzien van standaard filters, geen HEPA-filters. Deze filters kunnen de kleine virusdeeltjes (80-160 nm) nauwelijks afvangen.”

Bouwregelgeving

Wat vooral duidelijk wordt is dat er niet alleen nu, maar ook in de toekomst veel meer aandacht moet zijn voor de gezondheid van gebruikers. De afgelopen jaren is voornamelijk gekeken naar de energetische aspecten, maar juist nu blijkt hoe belangrijk ventilatie en een goede vochthuishouding in gebouwen zijn. De komende tijd zal er veel meer duidelijk worden over hoe het Coronavirus zich heeft verspreid en hoe we op gebouwniveau maatregelen kunnen treffen om de verspreiding van virussen tegen te gaan.

Vragen over dit artikel?
Stel uw vraag
Details
Gerelateerd
Wet- en regelgeving Bouwbesluit 2012 Afstand tot de perceelsgrens meten
11-11-2019
Inhoudsopgave