THEMA'S
SERVICE & ADVIES

Recycling bitumen blijft uitdaging

Datum:22-10-2019

In 2030 moet Nederland 50% minder primaire grondstoffen gebruiken. Op 24 januari 2017 ondertekenden daartoe 180 partijen het Nationaal Grondstoffenakkoord, waaronder Probasys Benelux (tegenwoordig ProBitumen Benelux). In dit Grondstoffenakkoord staan afspraken tussen de overheid en het bedrijfsleven om de Nederlandse economie in 2050 volledig te laten draaien op herbruikbare grondstoffen.

Het dakoppervlak in Nederland dat bedekt is met een gesloten dakbedekkingssysteem was in 2018 circa 430 miljoen m2 (Dakmeter 2018, Dakenraad). Dat staat gelijk aan ruim 63.500 voetbalvelden! Veruit het grootste deel betreft bitumen. Hoewel een bitumen dakbedekkingssysteem zeer lang meegaat (bij juiste toepassing, materiaalkeuze en onderhoud 30 tot 40 jaar), komt er een moment van vervanging. Bij verbouw of sloop van een gebouw kan dit moment natuurlijk al eerder komen dan 30 tot 40 jaar. Ook kan het zijn dat een bestaand dakbedekkingssysteem bij bijvoorbeeld renovatie gewoon wordt overlaagd met isolatie en een nieuw dakbedekkingssysteem. De oude dakbedekking vervult dan geen rol meer in de waterdichting. In deze situatie ligt het moment van vrijkomen van de dakbedekking natuurlijk nog veel verder weg. Een andere belangrijke bron van ‘afval’ (feitelijk is het nieuwe grondstof) is snijafval op de bouwplaats en productieafval. Dit gaat in de praktijk om aanzienlijke hoeveelheden. Dit vrijkomende bitumen is bij uitstek geschikt voor recycling.

Teerhoudende dakbedekking

Naar schatting komt er jaarlijks tijdens dakrenovaties of sloop van gebouwen tussen de 80.000 en 120.000 ton aan bitumineus materiaal beschikbaar. In het Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen is bepaald dat het storten van dakafval is verboden. Voor dakafval zijn verwerkingsmogelijkheden voorhanden, waardoor hiervoor geen ontheffing van het stortverbod wordt verleend. Bitumen dakbedekking dat vrijkomt van het dak is bij gebleken geschiktheid prima te recyclen. Momenteel kan tot circa 30% gerecyclede bitumen worden toegevoegd aan bitumenmengsel voor de productie van dakbanen. In de toekomst moet het mogelijk zijn dit aandeel bij goede scheiding te laten stijgen tot wel 40-50 procent! De ‘circulaire’ bitumen dakbanen zijn net zo hoogwaardig als traditionele bitumen dakbanen en zijn als onderlaag en als toplaag toe te passen.

Momenteel wordt de markt echter nog niet overspoeld met circulaire bitumen dakbanen. De belangrijkste oorzaken zijn de kwaliteit van vrijkomende oude bitumen dakbedekking en de sloopkosten. Vooral teerhoudende dakbedekking speelt de partijen parten. Tot omstreeks 1983 zijn teerhoudende dakbedekkingsmaterialen toegepast. Het basismateriaal van teerhoudende dakbedekking is steenkoolteerpek. Koolteer bevat een hoge concentratie PAK (Polycyclische Aromatisch Koolwaterstoffen). Materialen met een hoog PAK-gehalte zijn zeer schadelijk voor ons milieu en onze gezondheid en moeten dus uit de keten. Het PAK-gehalte wordt weergegeven in ppm (parts per million) oftewel mg/kg. Bij teerhoudende dakbedekking ligt het PAK-gehalte ruim boven de 100.000 ppm. Alle nu gebruikte bitumen dakbanen kennen asfaltbitumen uit aardolie als basisgrondstof. Daarbij ligt het PAK-gehalte rond de 30-50 ppm. De PAK-gehalten van de hedendaagse bitumen dakbanen met een NL-BSB-certificaat liggen zelfs ruim onder de 30 mg/kg (bron: Stichting Dak en Milieu). Die PAK-gehalten worden regelmatig gemeten. Bitumen dakbedekking is overigens de enige dakbedekking met een dergelijk milieucertificaat, dat ziet op samenstelling en uitloging. Kortom; de waarden liggen (ruim) onder de grens van maximaal 75 ppm. Deze grens wordt genoemd in het ‘Sectorplan 33 Dakafval’, van het Landelijk Afvalbeheerplan (LAP) 3. Dakafval dat minder dan 75 ppm PAK bevat wordt PAK-arm dakafval genoemd en mag worden gebruikt voor recycling.

Bitumenrecycling begint feitelijk al op de ontwerptafel. In de sloop-/ontmantelfase moeten materialen immers eenvoudig gescheiden kunnen worden.

Oude daken die worden gesloopt kunnen nog teermastiek, of sporen daarvan, bevatten, dat onbruikbaar is voor recycling. Maar bitumen dakbedekking die in aanraking is geweest met teermastiek zal ook al snel een PAK-gehalte hebben dat boven de 75 ppm uitkomt. Het is dus belangrijk bitumen en teermastiek altijd gescheiden te houden, ook tijdens transport en opslag! Ook het direct overlagen van teermastiek met bitumen dakbanen (dus zonder tussenlaag met isolatie), maakt de bitumen onbruikbaar voor hergebruik. De lange levensduur van bitumen dakbanen en de geschiktheid om deze bij renovatie gewoon te overlagen met nieuwe isolatie en dakbedekking, zorgt nu nog voor een beperkt aanbod aan recyclebaar bitumen. Maar de komende decennia zal de hoeveelheid vrijkomende bitumen toenemen.

Samengesteld dakafval

Een deel van het dakafval is onbruikbaar doordat het vervuild is met schadelijke materialen. Dit samengestelde materiaal bevat bijvoorbeeld verkleefde isolatie, bevestigers, EPDM of andere materialen. In het Sectorplan Dakafval wordt een bovengrens gehanteerd van 10% dakbedekking vreemd materiaal, waarbij recycling mogelijk is. Het is in principe mogelijk om vrijkomend bitumen ook in wegenasfalt toe te passen. Daar zijn samengestelde materialen minder kritisch. Het beleid van producenten van bitumen dakbanen is echter om vrijkomend bitumen bij voorkeur in nieuw bitumen dakbanen te verwerken, zodat de kringloop volgens de circulaire principes keurig gesloten blijft.

Techniek recycling

Nadat de oude bitumen dakbedekking is vrijgekomen en geschikt blijkt voor recycling, wordt deze geshredderd of gegranuleerd. Hierbij wordt het in kleine stukjes gesneden. Door de specifieke kennis van bitumenmengsels bij fabrikanten kan vervolgens worden bepaald wat en hoeveel gerecyclede bitumen kan worden toegevoegd aan bitumenmengsels om er weer een duurzaam dakproduct van te kunnen maken.

Het shredderen of granuleren van bitumen is niet eenvoudig. Tijdens de bewerking wordt door wrijving het bitumen warm en bestaat de kans dat de snippers/korrels onderling gaan verkleven of dat het materiaal zich gaat hechten aan de messen van de installatie, waardoor deze vastloopt. Niet elke installatie is dus geschikt voor deze bewerking. Het heeft wat tijd gekost om de juiste installatie te vinden die deze behandeling kan doen. Dit alles heeft erin geresulteerd dat slecht enkele inzamelaars zich hebben gespecialiseerd in het verder verwerken/bewerken en de opslag van oude bitumen dakbedekking.

Dakinspectie

Bij verbouw, renovatie of sloop is het belangrijk om het platte dak eerst goed te inspecteren. Deze dakinspecties moeten worden uitgevoerd door een deskundige die de verschillen tussen teerhoudend en bitumineus kan vaststellen! Bij de dakinspectie worden dakinsnijdingen gemaakt om de opbouw van de dakbedekkingsconstructie te kunnen vaststellen. Zoals al is aangegeven moet men tijdens het ontmantelen van het dak de verschillende materialen (zoals dakbedekking, isolatie en metalen) goed gescheiden houden. Vervolgens moet er gescheiden worden ingezameld en gedurende het gehele proces moet ervoor gezorgd worden dat de oude bitumen dakbedekking gescheiden blijft van andere materialen (zoals teerhoudende materialen).

Circulair ontwerpen

Bitumenrecycling begint feitelijk al op de ontwerptafel. In de sloop-/ontmantelfase moeten materialen immers eenvoudig gescheiden kunnen worden. Denk bijvoorbeeld aan het mechanisch bevestigen van dakbedekking, in plaats van volledig verkleven. Losliggend geballast is ook een prima optie. Daarnaast moeten er bij de ontmanteling meerdere afvalcontainers beschikbaar zijn voor de scheiding van bitumen dakbedekking, isolatiemateriaal en restafval. Bevestigers die bestaan uit een schroef en metalen plaatje (diameter 70mm) zijn veelal moeilijk te slopen. We komen ze veel tegen bij industriële gebouwen met een dak van geprofileerde staalplaat. De bevestigers moeten uit het staaldak verwijderd worden en dat gaat vaak moeizaam. Daarnaast zijn niet alle recycle-installaties geschikt om bitumen dakafval te recyclen met verontreiniging van deze metalen bevestigers. Gelukkig is men al een groot aantal jaren gewend om kunststof bevestigers met tule toe te passen. Belangrijkste reden is om zodoende het koudebrugeffect van bevestigers te minimaliseren. Voor bitumenrecycling is dit een goede ontwikkeling. In de sloopfase kan nu de kunststof tule eenvoudig van de metalen schroef gescheiden worden door de tule door te hakken. Dat bevordert de snelheid van slopen. De resterende kunststof schotel die achterblijft in het dakbedekkingssysteem (veelal polyamide) kan eenvoudig mee worden gerecycled met de bitumen dakbedekking, zonder de kwaliteit te beinvloeden.

Helaas is in de ontwerpfase niet helemaal te voorkomen dat materialen volledig verkleefd worden. Denk aan de compactdak- of omgekeerde daksystemen. Deze constructies bevorderen ook de levensduur, hetgeen uit circulair oogpunt natuurlijk belangrijk is. Maar het volledig verkleven moet uit oogpunt van recycling zo veel mogelijk worden geminimaliseerd.

Kosten

Helaas zijn er nog weinig partijen, zoals inzamelaars, die zijn ingericht om bitumineus materiaal gescheiden in te nemen en te shredderen voor verdere verwerking. Daarnaast is bij sloop vaak niet bekend wat voor een soort dakbedekking op de platte daken ligt. In die situatie wordt dakbedekking wel apart gehouden, maar wordt er weinig aandacht aan besteed en wordt eventueel teerhoudende dakbedekking en bitumen gemengd afgevoerd. Doordat de samenstelling dan onduidelijk is, is het per definitie niet geschikt voor recycling. Helaas kiezen veel aannemers nog voor de eenvoudigste en goedkoopste weg: afvoer van bitumen door een willekeurige sloopaannemer. Hierdoor gaat er veel bitumen verloren voor hoogwaardige recycling. Het advies is dan ook om te kiezen voor een deskundige inzamelaar. Daarnaast zijn er gelukkig steeds meer opdrachtgevers die eisen stellen aan sloop, afvoer en recycling van vrijkomende materialen. Wanneer we de ambities in het Nationaal Grondstoffenakkoord willen waarmaken is een andere mindset nodig bij (dak)aannemers en opdrachtgevers. De bitumenindustrie is er in ieder geval klaar voor!

Vragen over dit artikel?
Stel uw vraag
Inhoudsopgave