THEMA'S
SERVICE & ADVIES

Minder geluid door slimme plaatsing warmtepomp

Datum:01-09-2020

De geluidproductie van buitenunits van lucht-waterwarmtepompen is een hot item dat soms zelfs een emotionele lading krijgt. Om excessen te voorkomen wordt komend jaar nieuwe wetgeving van kracht. Het geluid dat hoorbaar mag zijn op de erfgrens wordt gemaximeerd en een nieuw begrip doet zijn intrede: tonaliteit. We praten hierover met Tjeerd Andringa van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij legt uit wat tonaal geluid is. Met Henk Kranenberg van Daikin bespreken we de praktische oplossingen.

Belangrijk om te weten is wanneer geluid de irritatiegrens bereikt. Dat hangt af van de luisteraar en de samenstelling van het geluid. “We onderscheiden drie soorten geluid: tonen (één frequentie, lange duur), pulsen (alle frequenties met een korte duur) en ruizen (alle frequenties met een lange duur)”, legt Andringa uit. “Als een toon (één frequentie) veel energie heeft, is hij duidelijk hoorbaar. Denk bijvoorbeeld aan het fluiten naar de hond. In dat geval is het prettig als de toon de aandacht trekt. Echter, als een apparaat hetzelfde doet dan is de irritatiegrens snel bereikt. Daarom moet bij het plaatsen van de buitenunits van warmtepompen rekening gehouden worden met de tonale aspecten. Zeker wanneer tonen extra aandacht trekken door ‘te stoppen en te beginnen’, als een apparaat aanslaat of juist afslaat.”

Daarnaast verduidelijkt hij dat de geluidsproductie van de installatie niet de enige factor is die invloed heeft op de wijze waarop we geluid ervaren. “We horen een apparaat namelijk pas als het niet gemaskeerd wordt door omgevingsgeluid. Wat dat betreft is geluid meten in decibels geen slimme oplossing. 40 dB(A) ruis wordt veel minder storend ervaren dan een toon van 40 dB(A). Gevraagd naar wat dan een goed alternatief is voor decibels, zegt Andringa: “Hoorbaarheid en goed nabuurschap zijn het belangrijkste; dat hoort het uitgangspunt te zijn. Daarom speelt plaatsing ook een grote rol. Al is het wel zo: des te stiller het apparaat, des te gemakkelijker het te plaatsten is zonder hoorbaar te zijn en overlast te veroorzaken. Bovendien moet je je als installateur afvragen of een installatie ver van de eigenaar en vlak onder het raam van de buren wel zo’n goede oplossing is. Voor je het weet heb je een slepende burenruzie."

Nieuwe geluidsregeling

Hoe dat voorkomen kan worden, vroegen we aan Henk Kranenberg. “De minister wil dat er een goede regeling komt voor de inpassing en het geluid van lucht-water en lucht-luchtwarmtepompen. Het gemeten aantal decibels op de erfgrens wordt leidend. In Duitsland ligt die grens overdag op 50 dB(A) en ’s nachts in stilte gebieden op 35 dB(A); ik verwacht dat voor Nederlandse woningen de grens van 40 dB(A) voor de avond gehanteerd zal worden op basis van antwoorden van de minister op schriftelijke vragen uit de Tweede Kamer. Daarnaast zal een correctie op basis van tonaliteit plaatsvinden.” Kort vertaald: als de buitenunit verschillende tonen produceert, kan de grens worden verlaagd naar 35 dB(A). Kranenberg hoopt echter dat die corrigerende maatregel wordt afgestemd op bijvoorbeeld de methodiek in Duitsland. “Anders ontstaat de situatie waarbij warmtepompen bij onze buren geen strafpunten krijgen voor tonaliteit en in Nederland wel. Dat is voor iedereen onwenselijk. Temeer omdat er - naar mijn weten - geen klachten zijn geregistreerd over buitenunits die ’s avonds rond 40 dB(A) produceren. Ik hoop dat die ‘niet-ervaringen’ worden meegenomen anders hebben we straks eisen die onwerkbaar zijn en jagen we huiseigenaren op kosten.

Ondanks deze kritische aantekening vindt hij dat installateurs proactief mee moeten denken met hun klanten om (toekomstige) klachten te voorkomen. “Regelmatig onderhoud en goed dimensioneren van de warmtepomp zijn een must. Het is overigens een misverstand dat een overgedimensioneerde warmtepomp stiller is. Deze zal vaker uitgaan en weer aanslaan en daar lijdt de energie-efficiëntie onder.”

Omkasting

Een regelmatig aangeraden oplossing om geluidsoverlast te beperken is het omkasten van de buitenunit. Kranenberg toont zich echter geen voorstander hiervan. “Het is duur in verhouding tot de aanschaf van een warmtepomp. Een omkasting kost al snel € 2.000. En de leveranciers die deze omkastingen leveren hebben de geluidsreductie (nog) niet aantoonbaar gemaakt middels testrapporten. Daarnaast heeft een omkasting een negatief effect op de energie-efficiëntie van de warmtepomp. Goed nadenken over de plaatsing van de warmtepomp is daarom veel effectiever in de strijd tegen het geluid.” Hij heeft overigens een handige tip hiervoor. “Sinds kort is er een Oostenrijkse app (HVAC positioner) beschikbaar die het aantal dB(A)’s meet op verschillende plaatsen in de tuin, bij de gevel, of achter een schuurtje. Met een camera geef je de locatie van de buitenunit aan en de app rekent het aantal decibels op de erfgrens uit. Het enige nadeel is dat de app Duitstalig is.”

Voorkom trillingen

Verder moet om geluidsverspreiding te voorkomen rekening gehouden worden met een aantal praktische zaken. “Bij montage aan de gevel, is trillingsdemping essentieel. Bovendien is het raadzaam om de buitenunit niet in een nis te plaatsen. Hier is namelijk kans op geluidsreflectie. Bovendien kan de luchtdoorstroming belemmerd worden. Wordt de buitenunit in de tuin geplaatst dan is de afstand tot de woning belangrijk. De kans op overlast is aanzienlijk kleiner als de buitenunit verder van de gevel (van een aangrenzende pand) staat. Zorg er daarnaast voor dat de buitenunit goed waterpas, robuust en stabiel staat en er gebruik wordt gemaakt van trillingsdempers en/of een montagebalk.” Een oplossing kan zijn om de buitenunit in een schuur - voorzien van luchtroosters - te plaatsen. “Houd er dan wel rekening mee dat het buitendeel water afvoert. Bedenk daarnaast dat als lekwater niet weg kan er kans bestaat op bevriezing. Om die reden worden in Scandinavië de buitenunits veelal ruim boven de grond geïnstalleerd.”

Plaatsing

In Nederland is het lastig om een buitenunit verhoogd te plaatsen of achter een muur. Een muur en een zichtbare buitenunit van een warmtepomp in de voortuin van meer dan 1 meter hoog zijn vergunningsplichtig. “Daarnaast kan een muur de luchtdoorstroom hinderen”, vult Kranenberg aan. Maar er zijn ook andere oplossingen denkbaar, blijkt na enig filosoferen. “Een idee is om de buitenunit in een verlaging met luchtroosters te plaatsen. Ook hier moet gelet worden op de luchtstroming. Een ander idee is om planten om de unit heen te zetten, het groen absorbeert geluid en kan net het verschil maken.” Het potentieel hangt echter voor een belangrijk deel af van de locatie. “Maar door goed om je heen te kijken zie je vaak meerdere mogelijkheden. Vanuit de gezamenlijke brancheverenigingen zoals Techniek Nederland, DHPA en NVKL is trouwens een document beschikbaar voor installateurs met tips en tricks.” Kranenberg pleit mede daarom voor een praktische regeling van het ministerie. “We moeten het samen oplossen. Het mag namelijk niet zo zijn dat we afzien van de voordelen van warmtepomptechnologie omdat de wet- en regelgeving omtrent geluid roet in het eten gooit. Dan gooien we het kind met het badwater weg. Echter, excessen en overlast voorkomen daar is iedereen bij gebaat. Daarom zie ik liever dat er mooie architectonische oplossingen komen.”

Noaberschap

Daarnaast moet het begrip tonaliteit verder uitgewerkt worden zodat het hanteerbaar wordt. Het menselijk gehoor is namelijk een subjectieve graadmeter en wetgeving is pas uitvoerbaar als er objectieve standaarden aan ten grondslag liggen. Kranenberg: “Eén ding is in elk geval zeker. Geen een aanbieder in de markt wil de veroorzaker zijn van burenhinder door warmtepompen. Daarom wordt aan dit onderwerp veel aandacht besteed bij de ontwikkeling. Zelf woon ik in een omgeving waar Noaberschap nog een groot goed is. Mijn advies is: voorkom problemen achteraf en treedt bij twijfel met elkaar in overleg. De energietransitie zal voor iedereen veranderingen met zich mee brengen. Niet alles is met regels te ondervangen. Maar door met elkaar te praten en te denken in oplossingen is er een duurzame toekomst voor iedereen.”

Vragen over dit artikel?
Stel uw vraag
Details
THEMA
ONDERWERP
TYPE
Artikel
TAGS
Gerelateerd
Duurzaamheid Energietransitie Woningen verduurzamen van rond de eeuwwisseling
25-09-2020
Inhoudsopgave