THEMA'S
SERVICE & ADVIES

Beton door andere ogen

Datum:08-04-2020

Het vergroenen van de gevel en steden klimaatadaptief maken is een opgave die creatief denken vereist. “Steden warmen in een rap tempo op. Dat is voelbaar. Daarom is het zo belangrijk om water en groen terug te brengen”, is de mening van Dick de Gunst van DP6 architectuurstudio uit Delft. Met het Betonhuis pakte hij de handschoen op om beton te vergroenen. Tijdens GEVEL 2020 waren de resultaten van die inspanningen zichtbaar.

“Het Betonhuis benadert jaarlijks architectenbureaus om onbeantwoorde vragen boven water te krijgen en invulling te geven aan thema’s die er rond beton spelen”, legt De Gunst uit. “’Experimenteel beton’ is de titel van dit initiatief, respectievelijk proces”, vult Siebe Bakker, die het format voor het Betonhuis ontwikkelde, aan. “Aan ontwerpers vragen we ‘wat zie je graag in beton?’ en ‘hoe kunnen we ideeën concreet maken?’ Waar we naartoe willen is dat we alle positieve eigenschappen – vanuit het materiaal en het proces – benutten om deze vervolgens te verbeteren. In een rondetafelgesprek gaan we eerst terug naar de kern, de wens zonder financiële of constructieve beperkingen, en pas in een tweede fase maken we prototypes.”

Natuurinclusieve beton-kanaalplaat: Door de holle kanalen te vullen met aarde ontstaat op een low-tech-manier een geïntegreerde voedingsbodem. Door aan de bovenzijde gaten te maken kan in het vloerveld vegetatie groeien.

De Witte Anna

De resultaten waren zichtbaar op GEVEL 2020. Zoals de natuurinclusieve kanaalplaatvloer en ribcassette, de ‘natuurkrater’, ‘barst-gebroken’ én een betonblok gevuld met voederballen. Al deze prototypes zijn ontsproten uit de creatieve geest van DP6. Zij keken of het mogelijk is om de negatieve associaties te doorbreken; om beton niet alleen als waardevol bouwmateriaal te beschouwen, maar het materiaal ook geschikt te maken voor alles wat leeft. “Directe aanleiding om ons te verdiepen in beton zijn onze ideeën voor de woontoren De Witte Anna in Den Haag”, licht De Gunst toe. “Wij voerden een studie uit voor de gemeente Den Haag die groen- en natuurinclusief bouwen in de stad wil bevorderen. Dat doen zij door middel van een puntensysteem en onze studie voor De Witte Anna was een van de studies van verschillende ontwerpers om het puntensysteem te toetsen.”

In het ontwerp van DP6 klimt vanuit het parkje aan de voet van de toren het groen als een torsie langs de gevel naar het dak. Elke woning krijgt een balkon met ‘tuin’, met verschillende boom- en plantensoorten, die door de seizoenen heen verschillend kleuren en bloeien. De balkons worden tevens voorzien van nestkasten voor huismussen, zwaluwen en vleermuizen.” De seriematigheid van balkons maakt – naar het idee van DP6 – een uitvoering in ultrahogesterktebeton mogelijk. “Hierdoor kunnen de balkons, ondanks het gewicht van het ‘tuinpakket’, relatief dun en licht uitgevoerd worden en hangen aan de (dragende) woningscheidende wanden.”

Natuurkrater: Door een tijdelijke organische vulling in de bekisting ontstaan grillige vrije sparingen. Deze kunnen zich vullen met water, aarde of dienen als nestelplekken.

Grotere thema’s

De Gunst vertelt dat De Witte Anna voor het bureau een opmaat was om dieper in de (beton)materie te duiken. “Door beton te verrijken kunnen we gevels aantrekkelijker maken, maar ook inspelen op veel grotere thema’s. Denk aan bewoners die buitenruimte krijgen en weer in contact staan met de natuur, terwijl vogels en insecten weer plek krijgen in de stad. Door gesprekken met stadsecologen ontstond daarnaast de vraag: kunnen we meer doen dan alleen een vogelhuisje instorten? En: kan er in beton iets groeien?”

Voederbal: De ingestorte voederballen in de bekisting trekken insecten en vogels aan. Nadat de voeding is opgegeten ontstaan sparingen waarin vegetatie zich kan nestelen.

Met die vraag ging DP6 aan de slag. “We wilden iets bedenken waardoor beton meer is dan een ‘monomateriaal’, bijvoorbeeld door het als voedingsbodem te laten fungeren. Het betonblok gevuld met vetballen is daar een voorbeeld van. In eerste instantie dienen de ballen als voedsel, maar later kunnen in de holtes kleine vogels of insecten een onderkomen vinden. Zo willen we niet alleen voor mensen fijne plekken in een aantrekkelijke stad creëren, maar ook de biodiversiteit stimuleren.”

Waar De Gunst op wijst is dat de prototypes nog niet productierijp zijn. “We hebben hiermee geëxperimenteerd en voeren het debat. Dat doen we intern, maar ook met onze opdrachtgevers. Ik denk dat dat de nieuwe rol is van de architect. We willen inspireren en oplossingen bieden voor de klimaatveranderingen. Dat zijn vraagstukken die op wereldniveau spelen, maar die wij als architecten ook kunnen vertalen naar materiaalniveau. In dit geval naar beton. Want door het beton poreus te maken, openingen te creëren of openingen – zoals in kanaalplaatvloeren – te benutten, zullen interessante natuurlijke processen hun weg terugvinden naar de versteende omgeving.” Dat daardoor de gevel niet ‘eeuwig’ nieuw oogt, ziet De Gunst als een toevoeging. “Ik vind het bijzonder om verouderingsprocessen te zien, maar ook hoe de natuur haar weg vindt. Echter, om die weg in te slaan, moeten we een ander spoor kiezen. De studie die we deden met het Betonhuis was een eerste aanzet daartoe.”

Barst-gebroken: Door beton te breken ontstaan breuklijnen. De inkervingen hebben een ruw en poreus hechtvlak voor begroeiing.

Vragen over dit artikel?
Stel uw vraag
Details
Gerelateerd
Veiligheid Constructieve veiligheid Stand van zaken omtrent breedplaatvloeren
01-03-2018
Veiligheid Constructieve veiligheid Groninger Forum alsnog aardbevingsbestendig
01-03-2018
Inhoudsopgave